Ô tô điện chạy dưới 20 km/h gần như không phát ra tiếng, và dự thảo quy chuẩn mới muốn thay đổi điều đó bằng loa AVAS. Đây là thứ có thể đã nằm sẵn trên xe bạn, chỉ là bạn chưa để ý.
AVAS là viết tắt của Acoustic Vehicle Alerting System, tạm hiểu là hệ thống cảnh báo bằng âm thanh. Thực chất đó là một chiếc loa nhỏ gắn phía trước, có xe gắn thêm phía sau, phát ra tiếng ù đều khi xe chạy chậm hoặc lùi, để người đi bộ, người khiếm thị và trẻ em biết có xe đang tới gần.
Cục Đăng kiểm Việt Nam đang lấy ý kiến dự thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường cho ô tô, thay thế QCVN 09:2024/BGTVT. Trong dự thảo, AVAS lần đầu được đề xuất bắt buộc với ô tô thuần điện chạy pin. Các loại xe khác không bắt buộc phải có.
Vì sao xe điện cần tự phát tiếng
Ô tô xăng ở tốc độ thấp vẫn có tiếng máy nổ, người đi bộ nghe là biết. Xe điện thì gần như im lặng khi bò chậm trong bãi đỗ, trong hẻm hay lúc lùi ra khỏi nhà. Từ khoảng 20–30 km/h trở lên, tiếng lốp và tiếng gió đã đủ lớn, nên các quy định trên thế giới chỉ yêu cầu AVAS hoạt động ở dải tốc độ thấp.
Châu Âu đã đi trước khá lâu. Quy định 540/2014 của EU bắt buộc AVAS với mẫu xe hybrid và thuần điện được phê duyệt từ 1/7/2019, rồi với mọi xe mới từ 1/7/2021, xe phải phát tiếng từ lúc lăn bánh tới 20 km/h và khi lùi. Ở Mỹ, tiêu chuẩn FMVSS 141 áp dụng cho xe sản xuất từ 1/9/2020, dải tốc độ rộng hơn, tới 30 km/h.
Quy chuẩn UN R138 của Liên Hợp Quốc, có hiệu lực từ năm 2016, đặt mức âm tối thiểu 50 dB ở 10 km/h và 56 dB ở 20 km/h. Để dễ hình dung, 50 dB tương đương tiếng nói chuyện nhỏ trong phòng, đủ để nghe thấy nhưng không gây khó chịu.
Dự thảo của Việt Nam yêu cầu gì
Theo nội dung được Cục Đăng kiểm đưa ra lấy ý kiến, AVAS phải tự kích hoạt khi xe chạy dưới 20 km/h hoặc khi lùi. Nếu xe đã có sẵn âm báo lùi thì AVAS không cần kêu thêm lúc lùi.
Âm thanh phải liên tục và thay đổi theo tốc độ hoặc trạng thái xe, để người nghe đoán được xe đang nhanh hay chậm. Âm lượng được phép giảm dần khi xe tăng tốc.
Dự thảo cấm một loạt âm thanh: tiếng còi, chuông, còi báo động, tiếng xe ưu tiên, âm ngắt quãng, âm nhạc, tiếng động vật hay côn trùng, và mọi âm dễ khiến người khác hiểu nhầm loại xe hoặc hướng di chuyển. Nói cách khác, không được biến loa AVAS thành loa phát nhạc chào khách.
Người lái được phép tắt AVAS bằng công tắc hoặc núm xoay, nhưng mỗi lần khởi động xe, hệ thống phải tự bật lại. Với xe con điện hóa có trang bị AVAS, hệ thống chỉ được hoạt động khi xe chạy hoàn toàn bằng điện.
Xe của bạn đã có AVAS chưa
Nhiều mẫu xe điện được thiết kế cho cả thị trường châu Âu hay Mỹ đã có sẵn AVAS, vì luật ở đó bắt buộc. Cách kiểm tra đơn giản nhất là nhờ một người lùi xe thật chậm ở nơi vắng, còn bạn đứng ngoài cách vài mét. Nếu nghe tiếng ù nhẹ, giống tiếng quạt hay tiếng tàu điện, là xe có AVAS.
Bạn cũng có thể tìm trong menu cài đặt của xe, mục âm thanh hoặc an toàn, với các tên như cảnh báo người đi bộ, Pedestrian Warning hay AVAS. Không thấy thì hỏi thẳng cố vấn dịch vụ tại đại lý.
Dự thảo hiện mới ở giai đoạn lấy ý kiến, chưa có ngày hiệu lực. Nội dung được công bố tập trung vào xe khi kiểm tra chất lượng an toàn lúc sản xuất, nhập khẩu, có kèm phương pháp đo âm thanh AVAS. Chưa có thông tin cho thấy xe đang lưu hành sẽ bị buộc lắp thêm.
Những sai lầm hay gặp
Tắt AVAS cho yên tĩnh. Nhiều người thấy tiếng ù khó chịu khi đi trong phố đêm, nhưng đó chính là lúc người đi bộ khó nhìn thấy xe nhất. Nếu tắt, hãy nhớ hệ thống sẽ tự bật lại ở lần khởi động sau, đúng như thiết kế.
Tin rằng tiếng lốp là đủ. Ở tốc độ đi bộ trên nền gạch hay bê tông nhẵn, tiếng lốp rất nhỏ, người đeo tai nghe hoặc trẻ nhỏ đang chơi gần như không nghe thấy.
Độ loa phát nhạc thay tiếng AVAS. Ngoài chuyện gây phiền, kiểu âm thanh này nằm đúng trong danh sách bị dự thảo cấm.
Dù xe có AVAS, khi lùi trong hẻm hay ra vào bãi đỗ đông người, bạn vẫn nên đi thật chậm, quan sát camera và gương, sẵn sàng dừng. Loa chỉ giúp người khác biết bạn đang tới, còn tránh va chạm vẫn là việc của người cầm lái.
• Xem thêm: Đèn ABS báo lỗi có thể khiến ô tô trượt đăng kiểm theo dự thảo quy chuẩn mới: Chủ xe nên xử lý từ bây giờ
