Mắt nhìn vào đâu, tay lái sẽ đi về đó. Khi bạn nhìn chằm chằm vào chiếc xe tải đỗ chắn đường hay cái ổ gà phía trước vì sợ đâm vào, khả năng bạn lao đúng vào nó lại tăng lên. Hiện tượng này có tên là “khóa mắt” vào chướng ngại vật, và bạn hoàn toàn có thể tập để thoát ra.
Trong tiếng Anh, hiện tượng này gọi là target fixation. Thuật ngữ được dùng từ lâu trong hàng không quân sự, để chỉ những phi công tập trung quá mức vào mục tiêu dưới đất tới mức không kịp kéo máy bay lên. Ở đường phố, kịch bản nhỏ hơn nhưng cùng một cơ chế: chiếc xe đi theo ánh mắt.
Vì sao càng nhìn càng lao tới?
Khi gặp tình huống nguy hiểm, não ưu tiên theo dõi mối đe dọa. Mắt bám chặt vào vật cản, và vì tay lái vốn đi theo hướng nhìn một cách vô thức, xe trôi dần về phía vùng bạn đang nhìn. Nỗi sợ đâm vào vật cản lại chính là thứ kéo bạn về phía nó.
Thêm vào đó, khi mắt khóa vào một điểm, tầm nhìn của bạn bị thu hẹp. Bạn không còn thấy khoảng trống bên cạnh, không để ý xe đang tới ở làn ngược chiều, cũng không thấy người đi xe máy đang chuẩn bị vượt. Bạn mất đi chính những thông tin cần để chọn đường thoát.
Dấu hiệu bạn đang bị “khóa mắt”
Bạn nhận ra mình nhìn vật cản liên tục mà không liếc sang khoảng trống bên cạnh. Bạn quên nhìn gương, quên để ý xe ở làn bên hoặc làn ngược chiều. Ngay cả khi đã đi qua vật cản, mắt bạn vẫn ngoái theo nó thay vì quay về con đường phía trước.
Tình huống hay gặp nhất ở Việt Nam là xe tải đỗ lấn làn, ổ gà hoặc nắp cống trên đường, xe máy tạt đầu, và lúc vào cua mà thấy mình đi hơi nhanh. Với người đi mô tô, khóa mắt vào mép đường hay lan can trong khúc cua là nguyên nhân quen thuộc của những cú trượt ra ngoài.
Thoát khỏi “khóa mắt” như thế nào?
Bước đầu tiên là giảm tốc sớm, trong tầm kiểm soát. Thêm vài chục mét để phản ứng là thêm thời gian để mắt bạn rời khỏi vật cản và tìm khe thoát, đồng thời tránh phải đánh lái gấp.
Tiếp theo, chủ động tìm khoảng trống an toàn và chuyển ánh nhìn sang đó. Nhìn vào chỗ bạn muốn xe đi tới, không nhìn vào thứ bạn muốn tránh. Đồng thời liếc nhanh gương và làn bên để chắc khe đó không có xe khác đang lao vào.
Đánh lái dứt khoát nhưng vừa đủ, không giật mạnh. Ở tốc độ cao, một cú đánh lái quá tay có thể khiến xe mất ổn định nguy hiểm hơn cả vật cản ban đầu.
Nếu khoảng trống không đủ an toàn, đừng cố lách. Giữ làn, tiếp tục giảm tốc và đánh giá lại. Đi qua vật cản rồi, đưa mắt về phía trước ngay, không ngoái lại nhìn.
Tập thói quen nhìn xa từ hôm nay
Phản xạ đúng không tự đến lúc nguy cấp, nó đến từ thói quen hằng ngày. Khi lái, hãy nhìn xa về phía trước thay vì chỉ nhìn đuôi xe ngay trước mặt, và cứ vài giây lại quét mắt qua gương. Mắt quen di chuyển thì khó bị khóa vào một điểm.
Khi vào cua, nhìn về phía lối ra của khúc cua, nơi bạn muốn xe tới. Các lớp dạy lái mô tô vẫn luyện điều này bằng cách đặt vật cản trên sân tập và yêu cầu học viên nhìn vào khoảng trống. Người lái ô tô cũng có thể tự tập ở nơi vắng: đặt một vật làm mốc, rồi tập nhìn và lái vòng qua nó ở tốc độ chậm.
Sai lầm hay gặp là nghĩ rằng nhìn kỹ vật cản sẽ giúp tránh nó an toàn hơn. Thực tế ngược lại. Hãy nhìn nhanh để nhận diện nguy hiểm, rồi dành phần lớn ánh mắt cho lối thoát.
• Xem thêm: Từ hẻm, đường nhánh ra đường chính: dừng bao lâu, nhường ai cho đúng luật?
