Sáng lạnh đề máy thấy ì, vài lần mới nổ, phần lớn trường hợp là ắc quy đã yếu chứ không phải xe hỏng. Trời lạnh không làm hỏng ắc quy, nó chỉ làm lộ ra một bình ắc quy vốn đã đuối sau mùa hè.
Ắc quy chì-axit trên ô tô tạo điện bằng phản ứng hóa học. Nhiệt độ càng thấp, phản ứng càng chậm, bình nhả dòng kém hơn. Cùng lúc đó, dầu máy đặc hơn khi lạnh, củ đề phải kéo nặng hơn. Hai việc dồn vào nhau, một bình còn tốt vẫn đề được, còn bình đã chai sẽ lộ ra ngay ở mấy buổi sáng đầu mùa.
Ở Việt Nam, kẻ làm hại ắc quy nhiều nhất thật ra là cái nóng. Nhiệt độ khoang máy mùa hè đẩy nhanh quá trình bay hơi và ăn mòn bản cực, nên tuổi thọ ắc quy ở nước ta thường chỉ khoảng 2–4 năm. Đợt lạnh đầu tiên ở miền Bắc chỉ là lúc người dùng nhận ra.
Dấu hiệu ắc quy đang yếu
Dấu hiệu rõ nhất là tiếng đề chậm và kéo dài, nghe ì ạch thay vì dứt khoát. Đèn táp-lô và đèn trong xe mờ hẳn đi khi đề, hoặc có tiếng tạch tạch liên tục mà máy không quay.
Với xe có tính năng tự ngắt động cơ khi dừng đèn đỏ, hệ thống ngừng hoạt động cũng là một gợi ý. Xe chỉ cho phép start-stop khi ắc quy đủ khỏe, nên tính năng này tự tắt nhiều ngày liền thường đồng nghĩa với bình đã yếu.
Nhìn bằng mắt cũng thấy được vài điều. Cọc bình bám lớp bột trắng hoặc xanh, vỏ bình phồng hai bên, hay mắt báo trên nắp bình chuyển màu trắng, đều là lúc nên kiểm tra ngay. Bình đã dùng trên 3 năm thì nên đo định kỳ trước mùa lạnh dù chưa có dấu hiệu nào.
Tự kiểm tra bằng đồng hồ đo điện
Một chiếc đồng hồ vạn năng vài trăm nghìn đồng đủ để biết sơ bộ tình trạng bình. Đo khi xe đã tắt máy ít nhất vài giờ, tốt nhất là sáng sớm trước khi đề.
Bình khỏe cho điện áp khoảng 12,6 V trở lên. Mức 12,4 V nghĩa là bình còn chừng ba phần tư, dưới 12,2 V là bình đã yếu rõ. Khi nhờ người đề máy, điện áp không nên tụt dưới khoảng 9,6–10 V. Sau khi nổ máy, điện áp ở cọc bình phải lên khoảng 13,8–14,7 V, chứng tỏ máy phát đang sạc.
Đồng hồ vạn năng chỉ cho biết điện áp, không đo được bình còn bao nhiêu sức đề. Gara và cửa hàng ắc quy thường có máy test đo chỉ số CCA, tức dòng khởi động lạnh, so với thông số in trên nhãn bình. Chỉ số này tụt quá sâu thì nên thay, dù điện áp đo vẫn đẹp.
Khi xe không nổ, làm gì cho đúng
Trước khi đề, tắt hết đèn, điều hòa, sưởi kính và rút các thiết bị cắm sạc để dồn điện cho củ đề. Mỗi lần đề không quá 5–10 giây, giữa các lần nghỉ khoảng nửa phút đến một phút để bình hồi lại. Đề liên tục chỉ làm bình cạn nhanh hơn và nóng củ đề.
Nếu phải kích bình nhờ xe khác, nối theo đúng thứ tự: kẹp đỏ vào cọc dương của bình hết điện, đầu đỏ còn lại vào cọc dương của bình tốt. Kẹp đen vào cọc âm của bình tốt, đầu đen cuối cùng kẹp vào một điểm kim loại trần trên lốc máy hoặc khung xe bị hỏng, cách xa bình. Tháo theo thứ tự ngược lại.
Nổ máy được rồi, nên cho xe chạy liên tục ít nhất 20–30 phút để máy phát sạc lại một phần. Chạy vài trăm mét rồi tắt máy, sáng hôm sau rất dễ lại không nổ.
Những sai lầm hay gặp
Chỉ thay bình mà không kiểm máy phát. Nếu điện áp khi nổ máy thấp hơn khoảng 13,5 V, lỗi có thể nằm ở máy phát hoặc dây curoa trùng. Lắp bình mới vào lúc này chỉ được vài tuần.
Mua bình rẻ, sai loại. Xe có start-stop thường dùng ắc quy EFB hoặc AGM, chịu được việc đề nhiều lần trong ngày. Lắp bình thường cho các xe này sẽ nhanh chai. Một số hãng xe châu Âu còn yêu cầu khai báo bình mới với hệ thống quản lý điện, nên thay ở gara có máy chẩn đoán.
Để xe nằm lâu với camera hành trình bật chế độ giám sát khi đỗ. Thiết bị này hút điện liên tục, vài ngày không chạy xe là đủ làm bình yếu cạn hẳn, nhất là khi trời lạnh.
Nghĩ xe điện không cần quan tâm. Ô tô điện vẫn có một bình 12 V để nuôi hệ thống điều khiển. Bình này yếu, xe có thể không khởi động được hệ thống dù pin lớn vẫn còn đầy.
Bình ắc quy thường báo trước vài tuần trước khi chết hẳn. Nghe thấy tiếng đề ì trong buổi sáng lạnh đầu tiên, hãy đo ngay, đừng đợi đến hôm phải gọi cứu hộ.
• Xem thêm: Đèn pha ô tô đọng hơi nước: Khi nào bình thường, khi nào phải sửa?
